बाइबलमा उल्लेखित मद्य के हो?

यस पृष्ठलाई छाप्नुहोस्

गलत धारणा #१ -- बाइबलमा प्रयोग भएको "मद्य" शब्दको अर्थ र अचेल प्रयोग हुने अङ्ग्रेजी शब्द wine ("वाइन्", मद्य) को अर्थ एउटै हो। यसले सधैं किण्वीकरण गरिएको (fermented), नशालु, मात लगाउने, रक्सीयुक्त पेय पदार्थलाई जनाउँदछ।

१) वर्तमान समयमा "मद्य" (wine) को अर्थ

वर्तमान समयमा, "मद्य" (wine) शब्दले अङ्गुरको रसलाई किण्वीकरण गरिएको रक्सीयुक्त पेय पदार्थलाई जनाउँदछ जसलाई धेरै मात्रामा पिइएमा मत्त भइन्छ। आज जसरी हामी "मद्य" (wine) भन्ने शब्दलाई प्रयोग गर्दछौं, यसले अनन्य रूपमा केवल किण्वीकरण गरिएको दाखरसलाई जनाउँदछ। आज यदि कसैले रेष्टुरेण्टमा गएर "मद्य" (wine) माग्छ भने उसलाई रक्सीयुक्त पेय पदार्थ दिइन्छ। पसलमा गुलियो दाखरसलाई कहिल्यै पनि "मद्य" (wine) भनिँदैन। आज प्रयोग हुने यो "मद्य" (wine) र रक्सी शब्दको एउटै अर्थ लाग्छ।

वर्तमान समयमा "मद्य" (wine) ले किण्वीकरण गरिएको, रक्सीयुक्त, मादक पेय पदार्थलाई जनाउँदछ भने "दाखरस" ले चाहिँ किण्वीकरण नगरिएको, गुलियो, मत्त नगराउने पेय पदार्थलाई जनाउँदछ। अचेलका शब्दकोषलाई पल्टाएर हेर्ने हो भने, आजको चलनचल्तीको अङ्ग्रेजीमा "मद्य" (wine) शब्दको जसरी प्रयोग हुन्छ त्यही अर्थ नै तिनमा भेटिन्छ। जस्तै, The New Shorter Oxford Dictionary (1993) ले "मद्य" (wine) शब्दका लागि निम्न परिभाषाहरू दिएको छ: "१. किण्वीकरण गरिएको दाखरसबाट उत्पादित रक्सीयुक्त मद्य; २. अरू फल वा अन्नका दानाहरू वा फूल वा विभिन्न प्रकारका रूखका रस (चोप) लाई किण्वीकरण गरिएको मद्यजस्तै देखिने रक्सीयुक्त पदार्थ" आदि। सबै आधुनिक शब्दकोषले "मद्य" (wine) लाई किण्वीकरण गरिएको दाखरस भनी परिभाषित गरेको छ। आज प्रयोग हुने गरेको यो शब्दलाई यी शब्दकोषले सही अर्थमा नै परिभाषित गरेको छ। यो शब्दलाई अङ्ग्रेजीलाई मातृभाषा मानिने आजका राष्ट्रहरूमा पनि यसरी नै प्रयोग गरिएको पाइन्छ।

२) विगतका शताब्दीमा "वाइन्" (wine) को विश्वव्यापी अर्थ

धेरै पहिले, "वाइन्" (wine) एक प्रजातीय शब्द (generic term) थियो जुनचाहिँ अङ्गुरको रसलाई जनाउन प्रयोग गरिन्थ्यो चाहे त्यो किण्वीकरण गरिएको होस् वा नहोस्। प्रजातीय शब्द त्यस्तो शब्द हो जो पूर्ण समूहसँग सम्बन्धित हुन्छ अर्थात् पूरै समूहलाई समेट्दछ। प्रजातीय शब्दले एउटै समूहभित्र समावेश गर्ने काम गर्छ भने विशिष्ट शब्दले चाहिँ छुट्ट्याउने काम गर्दछ। जस्तै, "किराना" शब्द एक प्रजातीय शब्द हो ('किराना पसल', आदि) र यसले सबै प्रकारका किरानाका सामानहरूलाई समाविष्ट गर्छ। 'औषधी पसल' एउटा यस्तो पसल हो जहाँ सबै प्रकारका औषधीहरू पाइन्छन्। 'औषधी' भन्ने प्रजातीय शब्दले धेरै प्रकारका वस्तुलाई समाविष्ट गर्छ। 'फल' अर्को प्रजातीय शब्द हो र यसमा सबै प्रकारका फल पर्दछन्। "वाइन्" (wine) शब्द प्रजातीय शब्द थियो जुनचाहिँ 'अङ्गुरको रस' लाई जनाउन प्रयोग गरिन्थ्यो; उक्त रस जुनसुकै अवस्थामा किन नहोस् -- नयाँ होस् वा पुरानो, गुलियो होस् वा अमिलो, खमिरी होस् वा अखमिरी, मादक होस् वा अमादक।

Kitto's Cyclopaedia मा भएका विविध लेखहरूका लेखक, बेलायतका Dr. Frederic R. Lees भन्नुहुन्छ, "हिब्रू, कल्दी, ग्रीक, अरामी, अरबी, ल्याटिन र अङ्ग्रेजी यी सबै भाषाहरूमा "वाइन्" (wine) शब्द मौलिक अर्थमा नै र जहिले पनि समाविष्ट अर्थमा नै 'अङ्गुरको रगत' भन्ने अर्थमा प्रयोग गरिएको छ जुन रस प्रारम्भिक र प्राकृतिक अवस्थामा हुन्छ, र साथसाथै उमालिएको र किण्वीकरण गरिएको रसको अर्थमा पनि प्रयोग गरिएको छ।" (William Patton, Bible Wines or Laws of Fermentation, p. 52)

सन् १९९५ मा Funk & Wagnalls को शब्दकोष New "Standard" Dictionary of the English Language मा "वाइन्" (wine) लाई "किण्वीकरण गरिएको अङ्गुरको रस; खुकुलो अर्थमा, अङ्गुरको रस चाहे किण्वीकरण गरिएको होस् वा नहोस्" भनी परिभाषित गरिएको छ।

सन् १८९१ को Webster ले wine ("वाइन्") को लागि निम्न अङ्ग्रेजी परिभाषाहरू दिएको छ: "१. किण्वीकरण गरिएको अङ्गुरको रस; २. चिनीसँग तयार पारिएको कुनै-कुनै फलहरूको रस; ३. मात, उन्माद; ४. बाँच्नका लागि चाहिने सबै आवश्यकताहरूको रूपमा शास्त्र [बाइबल] ले अन्न र मद्य पिउने कुराको उल्लेख गर्छ।" दोस्रो परिभाषा, "कुनै-कुनै फलहरूका रस" ले रक्सीको संज्ञा दिँदैन।

Lewis-Short (1922) को ल्याटिन भाषाको शब्दकोष Freund's मा, wine (vinus) को अर्थ, "wine (वाइन्) का प्रकारहरू: क) अङ्गुरहरू ख) अङ्गुरको लहरा ग) फलहरूबाट तयार पारिएको मद्य घ) गुलियो मद्य, उमालिएको मद्य, किण्वीकरण नगरिएको मद्य (wine)"। wine (वाइन्) भन्ने एउटै शब्दले यीमध्ये कुनै पनि कुरालाई जनाउन सक्थ्यो। Andrews (1834) को ल्याटिन शब्दकोष Freund's ले wine (वाइन्) लाई "अङ्गुर, फल" को परिभाषा मात्र दिएको छ। जर्मन भाषाको शब्दकोष Cassell's German Dictionary (1899) ले wine (वाइन्) लाई निम्न तरिकाले परिभाषित गरेको छ: "अङ्गुर पेल्नु, अङ्गुर जम्मा पार्नु, wine (वाइन्) उमार्नु, wine (वाइन्) को खेती गर्नु।" अर्को जर्मन शब्दकोष Heaths' German Dictionary (1909): "अङ्गुर पेल्नु, अङ्गुर जम्मा पार्नु, wine (वाइन्) उमार्नु, wine (वाइन्) को खेतिकिसानी गर्नु।" यी परिभाषाहरूमा wine (वाइन्) ले गुलियो दाखरस भन्ने अर्थलाई समावेश गरेको देखिन्छ।

विगतमा wine (वाइन्) शब्द एक प्रजातीय शब्दको रूपमा प्रयोग हुन्थ्यो जसको अर्थ अङ्गुर, फल, अङ्गुरको लहरा समेत हुन सक्थ्यो। यसले नयाँ मद्य ("MUST", भर्खरै निचोरिएको अथवा पेलिएर निकालिएको अङ्गुरको रस) लाई पनि जनाउँदथ्यो। Funk & Wagnalls, vol. II (1946) को शब्दकोषमा MUST (नयाँ मद्य) लाई "निचोरिएको, अङ्गुरको किण्वीकरण नगरिएको रस" भन्ने परिभाषा दिइएको छ। Noah Webster को American Dictionary of the English Language (1828) ले "MUST" (नयाँ मद्य) लाई "अङ्गुरबाट निचोरिएको मद्य तर किण्वीकरण नगरिएको भन्ने परिभाषा दिएको छ। नोट गर्नुहोस् कि यो उत्कृष्ट अमेरिकन शब्दकोषले wine (वाइन्) शब्दलाई अङ्गुरको गुलियो, किण्वीकरण नगरिएको रस भनी परिभाषित गरेको छ।

३. बाइबलीय समयमा wine (वाइन्) को अर्थ

wine (वाइन्) को लागि बाइबलीय शब्द "ओइनोस्" (ग्रीक, οινος) र "यायीन" (हिब्रू, ‎‎‎יין) हुन् र दुवै नै प्रजातीय शब्द हुन् जसले अङ्गुरको रसलाई जनाउँदछन् चाहे त्यो किण्वीकरण गरिएको होस् वा नहोस्। यसले किण्वीकरण गरिएको, नशालु मद्यलाई जनाउन सक्छ वा यसले किण्वीकरण नगरिएको, गुलियो दाखरसलाई पनि सक्छ। बाइबलमा उल्लेखित wine (मद्य) ले जहिले पनि किण्वीकरण गरिएको मद्यलाई जनाउँछ भनेर सिकाउने व्यक्तिहरू नभएका होइनन्, तर यो कुरा सत्य होइन भन्ने कुरालाई यहाँ प्रमाणित गरिनेछ। wine "मद्य" भन्ने शब्दले कहिलेकाहिँ किण्वीकरण गरिएको मद्यलाई जनाउँदछ, तर यसले अर्को ठाउँमा किण्वीकरण नगरिएको दाखरसलाई पनि जनाउन सक्छ। यो एक प्रजातीय शब्द मात्र थियो जसले दाखरसलाई जनाउँदथ्यो, त्यो जुनसुकै प्रकारको वा अवस्थाको किन नहोस्। wine "मद्य" शब्दले किण्वीकरण नगरिएको दाखरसलाई जनाउन सक्थ्यो वा यसले किण्वीकरण गरिएको दाखमद्यलाई पनि जनाउन सक्थ्यो (जस्तै, एफेसी ५:१८)। बाइबलमा wine "मद्य" शब्द पढ्दा त्यसले जहिले पनि नशाले पेय पदार्थलाई जनाउँछ भनी ठान्नु गलत हो।

यो प्रजातीय शब्द प्रयोग गर्दा बाइबलले किण्वीकरण गरिएको र नगरिएको मद्यबीचको भिन्नतालाई सधैं देखाउने गर्दैन। यसरी wine "मद्य" को अर्थ एक वा अर्को हुन सक्ने भएको हुनाले, कुन अर्थमा उक्त शब्द प्रयोग भएको हो भनेर पत्ता लगाउन, त्यो शब्द पाइने प्रत्येक खण्डको सन्दर्भले नै निर्णायक भूमिका खेल्नेछ।